In Chili legt een inval in een kliniek voor medicinale cannabis de tekortkomingen van het systeem bloot

Chili erkent al enkele jaren het medisch gebruik van cannabis en staat, onder bepaalde voorwaarden, de teelt ervan voor therapeutische doeleinden toe.

Maar tussen een recept en de daadwerkelijke toegang tot een gereguleerd product blijft het regelwerk onvolledig. De operatie Imperio Ámsterdam, die in augustus werd uitgevoerd tegen de organisatie die banden heeft met het Dispensario Nacional, een netwerk van 21 apotheken, heeft deze tegenstrijdigheid plotseling weer centraal in het debat geplaatst.

Het onderzoek, geleid door het regionale openbaar ministerie van Aysén in samenwerking met de gespecialiseerde eenheden van de Carabineros, heeft geleid tot 42 huiszoekingen in negen regio’s en 72 arrestaties, volgens de door de Chileense autoriteiten gepubliceerde gegevens. De zaak betreft met name verdenkingen van handel, teelt, verduistering van toegestane producties, criminele vereniging en het witwassen van geld.

Volgens het openbaar ministerie zou de organisatie haar als medisch gepresenteerde activiteiten hebben gebruikt om de productie, bevoorrading, het transport en de verkoop van cannabis te organiseren. De verdediging betwist deze interpretatie uiteraard.

Een leemte tussen voorschrift en behandeling

Sinds mei 2023 heeft de Chileense wet 21.575 de erkenning van de teelt voor medische behandeling. Artikel 8 van wet 20.000 bepaalt dat een voorschrift van de behandelende arts de teelt voor therapeutisch gebruik kan rechtvaardigen. Het medisch document moet met name de diagnose, de behandeling, de duur ervan en een toedieningswijze anders dan roken vermelden.

Het probleem doet zich voor wanneer de patiënt niet over de ruimte, de kennis of de tijd beschikt die nodig zijn om zelf zijn oogst te produceren.

De wetgeving voorziet ook in een farmaceutische route, waarbij onder bepaalde voorwaarden gereguleerde producten, extracten en tincturen op basis van cannabis worden verstrekt. Er is echter geen specifieke regeling die de werking van de dispensaria duidelijk omschrijft.

Juist deze grijze zone voedt het conflict rond het verenigingsmodel. patiënten kunnen zich in theorie verenigen om hun middelen en infrastructuur te bundelen, maar het delegeren van de teelt aan een collectieve organisatie wordt in artikel 8 niet expliciet beschreven.

Voor de autoriteiten kan dit ontbreken van een bepaling niet automatisch als grondslag dienen voor omvangrijke bevoorradings- en distributiestructuren. Voor de voorstanders van het model illustreert het vooral de ontoereikendheid van het regelgevingskader.

Waar houdt de vereniging op en waar begint de distributie?

De moeilijkheid ligt ook in de schaalgrootte. Het telen voor meerdere patiënten vereist faciliteiten, personeel, materiaal, analyses en een logistieke organisatie. Een vereniging zonder winstoogmerk kan haar activiteiten financieren met bijdragen van haar leden, een pand huren of werknemers in dienst nemen, zonder dat dit noodzakelijkerwijs betekent dat er winst wordt nagestreefd.

Maar bij gebrek aan precieze regels wordt de grens tussen het gezamenlijk inzetten van middelen en commerciële activiteiten moeilijk te trekken.

Er blijven dus verschillende vragen onbeantwoord: hoeveel planten mag een vereniging kweken? Hoe wordt een oogst naar patiënten in andere regio’s vervoerd? Hoe worden de bijdragen van de leden berekend? Wat gebeurt er wanneer de productie van een vereniging niet langer volstaat om in de behoeften te voorzien?

Het openbaar ministerie richt zich met name op de traceerbaarheid van de cannabis die door de organisatie wordt gebruikt. Volgens haar veronderstelling zou een deel van de producten afkomstig kunnen zijn van andere teelten, of zelfs van de zwarte markt. Dit aspect staat centraal in een zaak waarin de aangevoerde medische bestemming op zich niet volstaat om de legale herkomst van de productie aan te tonen.

Traceerbaarheid en kwaliteit

Het debat betreft ook de kwaliteit van de producten die bestemd zijn voor patiënten. De samenstelling van een plant kan variëren afhankelijk van de genetica, het licht, de vochtigheid of de teelt- en opslagomstandigheden. Voor medisch gebruik kunnen deze parameters belangrijke gevolgen hebben.

Een goed gestructureerd systeem zou het daarom mogelijk moeten maken om de THC- en CBD-concentraties te kennen, maar ook, indien relevant, die van andere cannabinoïden. Analyses die met name gericht zijn op zware metalen, schimmels en mycotoxinen worden eveneens genoemd als noodzakelijke waarborgen.

Het probleem is dat het medisch voorschrift en de kwaliteit van het product twee verschillende zaken zijn. Een recept geeft aan dat een arts een behandeling als geschikt beschouwt; het volstaat op zichzelf niet om de samenstelling of de herkomst van het aan de patiënt verstrekte product nauwkeurig te bepalen.

Deze kwestie stelt de Chileense apotheken voor een complexe uitdaging: zowel de legaliteit van hun bevoorrading als een voldoende niveau van gezondheidscontrole moeten worden gewaarborgd.

Medische toegang blijft ook een maatschappelijke kwestie

Een laatste punt dat door deze zaak aan het licht komt: de kosten van toegang tot medicinale cannabis.

Zelfs wanneer er een legale weg bestaat, moet de patiënt een arts kunnen raadplegen, een recept kunnen krijgen, zijn behandeling kunnen volgen, deze kunnen financieren en op lange termijn kunnen volhouden. Deze uitgaven kunnen voor bepaalde bevolkingsgroepen een belemmering vormen.

Het verenigingsmodel biedt gedeeltelijk een oplossing voor dit probleem door het delen van bepaalde infrastructuur en kosten mogelijk te maken, met name wanneer de staat deze rol niet vervult.

De echte uitdaging voor Chili is nu om deze vraag te beantwoorden: wanneer een arts een behandeling op basis van cannabis voorschrijft aan een patiënt die deze niet zelf kan produceren, wie mag deze dan legaal telen, volgens welke regels, met welke controles en via welk kanaal kan het de patiënt bereiken?

Op dit moment bestaat de toegang tot medicinale cannabis wel op papier, maar de daadwerkelijke toegang hangt nog steeds af van juridische interpretaties en regelingen die nog niet duidelijk zijn vastgelegd.