Welke landen hebben medicinale cannabis vóór Frankrijk gelegaliseerd?

Zeggen dat een land „medicinale cannabis heeft gelegaliseerd” kan heel wat dingen betekenen. Het toestaan van een geneesmiddel zoals Sativex of Epidyolex, het toestaan van de teelt van cannabis voor de export… of het daadwerkelijk mogelijk maken dat een patiënt cannabis op recept kan krijgen.

Wij hebben gekozen voor dit laatste criterium: toegang tot cannabisbloemen, -oliën, -extracten of -preparaten, en niet alleen tot een farmaceutisch product dat een cannabinoïde bevat. En met deze definitie loopt Frankrijk spectaculair achter.

De pioniers hadden bijna twintig jaar voorsprong

Al in 1996 werd Californië de eerste Amerikaanse staat die het medisch gebruik van cannabis toestond. Alaska, Oregon en de staat Washington volgden onder meer in 1998.

De Amerikaanse paradox is dat deze programma’s zich ontwikkelen terwijl cannabis volgens de federale wetgeving verboden blijft. Dit weerhoudt tientallen staten er echter niet van om geleidelijk aan volwaardige systemen op te zetten waarmee patiënten toegang krijgen tot cannabis: in 2024 beschikten 38 staten, evenals Washington D.C. en verschillende Amerikaanse territoria, over een volledig medisch programma.

Canada opende op zijn beurt al in 1999 de weg naar legale toegang tot medicinale cannabis via individuele vrijstellingen, alvorens in 2001 een volwaardig stelsel in te voeren waardoor bepaalde patiënten gedroogde cannabis konden verkrijgen of zelfs produceren.

Nederland volgde in 2003. In dit geval voorziet de regeling in gestandaardiseerde medicinale cannabis, voorgeschreven door een arts en rechtstreeks verstrekt door de apotheek.

In Italië mogen artsen sinds 2006 apothekersbereidingen op basis van cannabis voorschrijven, met name bloemtrossen die bedoeld zijn voor oraal gebruik of voor verdamping.

Israël behoort eveneens tot de pioniers, met een programma waarbij bevoegde patiënten onder toezicht van het ministerie van Volksgezondheid medicinale cannabis mogen gebruiken, een programma dat in 2015 een permanent karakter kreeg.

Met andere woorden: wanneer Frankrijk in 2021 eindelijk met zijn proefproject begint, staan sommige landen al een kwart eeuw lang de toegang tot cannabis zelf toe.

Vervolgens verspreidt medicinale cannabis zich over de wereld

Vanaf het midden van de jaren 2010 komt er vaart in de ontwikkeling.

Australië ontwikkelt vanaf 2016 zijn nationale regeling, waardoor met name producten kunnen worden voorgeschreven die niet over een klassieke vergunning voor het in de handel brengen beschikken. In hetzelfde jaar voert Colombia zijn regelgeving in voor cannabiderivaten, met name bestemd voor de binnenlandse markt.

In 2017 staat Duitsland het voorschrijven in apotheken van gedroogde bloemen en cannabisextracten voor bepaalde patiënten toe. Argentinië en Peru keuren eveneens wetgeving goed die het medisch gebruik van cannabis en derivaten daarvan regelt.

Het jaar 2018 markeert een nieuwe versnelling. Portugal legaliseert het voorschrijven en de afgifte in apotheken van geneesmiddelen, maar ook van preparaten en stoffen die rechtstreeks uit de plant afkomstig zijn. Het Verenigd Koninkrijk staat bepaalde medisch specialisten toe om producten op basis van cannabis voor te schrijven. Ook Luxemburg voert een dergelijke regeling in.

En de beweging reikt veel verder dan Europa: Thailand wijzigt eind 2018 zijn wetgeving en richt vervolgens klinieken op waar cannabispreparaten voor therapeutisch gebruik worden aangeboden.

Uruguay, dat al bekend stond om de regulering van cannabis voor volwassenen in 2013, heeft in 2019 een specifiek nationaal programma voor medicinale en therapeutische cannabis opgezet.

Ten slotte treedt het Medicinal Cannabis Scheme van Nieuw-Zeeland op 1 april 2020 in werking. Oliën, extracten en zelfs bepaalde gedroogde bloemen kunnen daar worden voorgeschreven.

Dit alles nog vóór de eerste patiënt van het Franse proefproject, in maart 2021.

Afrika: pas op voor misleidende „legalisaties“

In Afrika ligt het ingewikkelder. De productie van medicinale cannabis is een groeimotor voor de landen, maar blijft vaak beperkt tot export, zonder dat patiënten er toegang toe krijgen.

Lesotho was een van de eerste Afrikaanse landen die de commerciële teelt van medicinale cannabis toestond. Zimbabwe heeft eveneens een legale sector opgezet.

En in 2021, keurt Marokko wet 13-21 goed, die een gereguleerde keten voor de teelt, verwerking en verkoop van cannabis toestaat, met name voor medische en farmaceutische doeleinden.

Maar legale productie van medicinale cannabis betekent niet noodzakelijkerwijs dat patiënten legaal toegang hebben tot medicinale cannabis.

En hoe zit het met Frankrijk?

Hoewel Frankrijk in 2013 bij decreet toestemming heeft gegeven voor het in de handel brengen van farmaceutische specialiteiten die cannabis of derivaten daarvan bevatten, heeft het geen programma opgezet waarmee artsen cannabisbloemen of -oliën aan hun patiënten kunnen voorschrijven.

Daarvoor moet men wachten tot maart 2021 en de start van een proef die beperkt is tot 3.000 patiënten.

Deze mogelijkheid is inmiddels gesloten: sinds 27 maart 2024 kunnen er geen nieuwe patiënten meer aan het programma deelnemen. De reeds opgenomen patiënten hebben geprofiteerd van een overgangsregeling, terwijl het door de overheid voorbereide permanente kader heeft nog steeds niet geleid tot algemene toegang voor nieuwe patiënten.

Hoeveel landen hebben Frankrijk dan echt voorgegaan?

Veel. Canada, Nederland, Italië, Israël, Australië, Colombia, Duitsland, Argentinië, Peru, Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg, Thailand, Uruguay, Nieuw-Zeeland… en dan hebben we het nog niet eens over alle restrictievere of uitzonderlijke regelingen die elders zijn ingevoerd.

En terwijl patiënten al rond de eeuwwisseling legaal medicinale cannabis konden krijgen in Canada en vanaf 2003 in Nederlandse apotheken, is in Frankland in 2026 algemene toegang voor nieuwe patiënten nog steeds geen realiteit.