Hennep tegen PFAS in de haven van Gent

In een kleine serre van 100 m² in de haven van Gent wordt nu een ongewoon gewas geteeld: hennep om PFAS te extraheren uit zwaar vervuilde grond. Aangeprezen als een Europese primeur, wat niet helemaal juist is, zal dit proefproject proberen te zien of fytoremediatie een evoluerend alternatief kan bieden voor conventionele bodemsaneringsmethoden.

PFAS (per- en polyfluoralkylverbindingen), vaak “eeuwige chemicaliën” genoemd, zijn hardnekkige verbindingen die in verband worden gebracht met ziekten zoals kanker, obesitas en endometriose. Volgens een recent rapport opgesteld voor de Europese Commissie woont 100% van de Belgische bevolking in een PFAS-gebied met een hoog risico, waarvan 20% in gebieden met een zeer hoog risico. De geschatte kosten van sanering en de bijbehorende gevolgen voor de gezondheid kunnen oplopen tot minstens €330 miljard, zelfs in het meest optimistische scenario.

Een gecontroleerd experiment in fytoremediatie

Traditionele saneringstechnieken bestaan meestal uit het afgraven en wassen van vervuilde grond. Deze benaderingen verwijderen de verontreiniging slechts gedeeltelijk en genereren grote hoeveelheden onbruikbaar afval dat wordt gestort. Het consortium achter het Gentse pilootproject wil verder gaan dan deze ‘end of pipe’-benadering.

In plaats daarvan vertrouwt het project op fytoremediatie, waarbij planten en micro-organismen worden gebruikt om verontreinigende stoffen op natuurlijke wijze te elimineren. In een volledig afgesloten kas met airconditioning wordt 100 m³ met PFAS vervuilde grond ex situ behandeld. De grond wordt afgegraven, overgebracht naar de kas en bebouwd met industriële hennep in combinatie met specifieke additieven.

Deze additieven zijn ontworpen om PFAS te binden of te mobiliseren, het microbiële leven te stimuleren en de bodemstructuur te verbeteren. Hennep, een snelgroeiend, diepgeworteld en niet-psychoactief gewas, produceert biomassa terwijl het PFAS uit de bodem absorbeert. Alleen de geoogste biomassa, die geaccumuleerde verontreinigende stoffen bevat, verlaat het gesloten systeem voor een veilige verwijdering.

De kas zelf is zeer nauwkeurig ontworpen. Irrigatie, temperatuur en verlichting worden strikt geregeld, terwijl een app continu de bodemvochtigheid en CO₂-niveaus meet. Regenwater wordt opgevangen en hergebruikt, waardoor vervuild weglopen wordt voorkomen.

Om de methodologie te verfijnen is de kas verdeeld in twee onafhankelijke maar identieke compartimenten. In elk compartiment worden verschillende behandelingsomstandigheden getest, zodat de meest effectieve saneringsstrategie direct kan worden vergeleken en geïdentificeerd.

Overheidsinstanties houden het nauwlettend in de gaten

Vlaams minister Jo Brouns woonde de projectpresentatie bij en zaaide symbolisch de eerste hennepzaadjes. “Dit is een potentiële oplossing voor het schoonmaken van grond die PFAS bevat. We weten dat ze vandaag alomtegenwoordig zijn in Vlaamse bodems en we zijn op zoek naar nieuwe manieren om deze bodems te saneren,” zei hij.

Voor de industriële partners is de ambitie duidelijk. “PFAS vormen vandaag een van de grootste uitdagingen in bodemsanering, zowel in België als in het buitenland. Door onze krachten te bundelen met C-ground en C-biotech onderzoeken we een duurzaam, schaalbaar alternatief dat veelbelovende perspectieven biedt voor toekomstige projecten”, zegt Maarten Taelemans, Directeur-generaal van de OVMB.

Herman Backaert, Hoofd Innovatie bij C-ground, benadrukte de voordelen van een gesloten systeem en wees op de mogelijkheid om de sanering van PFAS te testen “op een gecontroleerde, veilige en versnelde manier, met als uiteindelijk doel volledig hergebruik van de bodem”. Ingmar Nopens, directeur van C-biotech, voegde eraan toe dat geen enkele techniek alle gevallen van PFAS-verontreiniging kan behandelen en stelde dat ex situ benaderingen essentieel zijn wanneer uitgraven onvermijdelijk is.

Industriële hennep verder dan traditionele toepassingen

Voor C-biotech, een lid van de Cordeel Group, illustreert het project ook het bredere milieupotentieel van industriële hennep. Deze plant, die al wordt gebruikt in biogebaseerde bouwmaterialen, is het onderwerp van een toenemend aantal onderzoeken vanwege zijn vermogen om zware metalen en andere verontreinigende stoffen te absorberen. De toepassing ervan voor PFAS-sanering blijft experimenteel, maar de Gentse serre biedt een nauwlettend gecontroleerde omgeving waarin de doeltreffendheid en beperkingen kunnen worden beoordeeld.

Indien succesvol, willen de partners het proces uitbreiden naar grotere volumes vervuilde grond. In een tijd waarin PFAS-vervuiling de debatten over het milieubeleid in heel Europa herdefinieert, positioneert het Gentse proefproject hennep als een technisch hulpmiddel bij een industriële uitdaging met hoog risico: bodems herstellen zonder eenvoudigweg vervuiling van de ene locatie naar de andere te verplaatsen.

De overgang van dit model van pilotschaal naar grootschalige toepassing zal afhangen van meetbare extractiesnelheden, economische levensvatbaarheid en wettelijke aanvaarding. Voorlopig dient de Gentse serre als proeftuin voor de toekomstige strijd tegen een van Europa’s meest persistente verontreinigende stoffen.