Het ministerie van Binnenlandse Zaken wil cannabisgebruikers harder aanpakken

In schril contrast met trends elders in Europa, lijkt Frankrijk meer dan ooit niet in staat om te breken met zijn repressieve reflex als het gaat om drugs. De minister van Binnenlandse Zaken, Laurent Nuñez, heeft een nieuwe reeks maatregelen aangekondigd om de druk op gebruikers van illegale middelen op te voeren.

Hogere boetes, de mogelijke schorsing van rijbewijzen en de uitbreiding van de bevoegdheden van de gemeentepolitie zijn slechts enkele van de maatregelen die een assertieve verscherping van de “all-out crackdown” strategie weerspiegelen. Het is een richting die scherp is bekritiseerd door tegenstanders, die een onbesuisde stormloop op veiligheid hekelen, ondanks tientallen jaren van resultaten die algemeen als onvoldoende worden beschouwd.

Een sterke verhoging van boetes voor drugsgebruik

De kern van de nieuwe maatregelen is de amende forfaitaire délictuelle (AFD), ingevoerd in 2020 door LREM parlementslid Eric Poulliat om drugsgebruik zonder gerechtelijke procedure te bestraffen. De vaste boete déltuelle, die momenteel €200 bedraagt, zal in het volgende wetsvoorstel worden verhoogd naar €500, met een naam die op zijn zachtst gezegd Anglisch is 1960s Nixon versie: “Ripost”.

Gepresenteerd als een instrument voor efficiëntie en afschrikking, is het AFD de hoeksteen geworden van Frankrijks anti-drugstrategie. Volgens officiële gegevens zou 40% van alle AFD’s die in 2024 werden opgelegd te maken hebben met drugsgebruik, wat bevestigt dat de maatregel vooral gericht is op consumenten in plaats van handelaren.

De regering rechtvaardigt de verhoging als onderdeel van een bredere “botsing van bevoegdheden”. Minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez zegt dat strengere straffen nodig zijn om in te spelen op veranderende vormen van criminaliteit en plaatst drugsgebruik op één lijn met problemen zoals illegale straatraces, kraken en ongeoorloofd feesten.

AFD is er echter niet in geslaagd om het gebruik terug te dringen. Frankrijk blijft een van de landen in Europa met het hoogste cannabisgebruik, terwijl het cocaïnegebruik sterk blijft stijgen.

Schorsing van het rijbewijs: een controversiële nieuwe sanctie

Naast financiële sancties is de regering van plan om nieuwe sancties in te voeren die gericht zijn op mobiliteit. Onder de voorgestelde hervormingen kunnen mensen die meerdere boetes hebben gekregen voor drugsgebruik hun rijbewijs worden geschorst of zelfs ingetrokken.

Dit kan zelfs gelden zonder verkeersovertredingen, alleen gebaseerd op herhaaldelijk drugsgebruik. In bepaalde gevallen zouden prefecten de bevoegdheid kunnen krijgen om rijbewijzen administratief te schorsen, na een medisch onderzoek.

Voor Laurent Nuñez is de logica duidelijk: regelmatige druggebruikers worden verondersteld “altijd onder invloed” te zijn en dus ongeschikt om te rijden. De maatregel wordt voorgesteld als “extreem ontmoedigend”.

Deze veronderstelling wordt alom betwist. Critici beweren dat de grens tussen rijden onder invloed en privégebruik vervaagt, waardoor een vorm van straf wordt geïntroduceerd die niet strookt met de realiteit van verkeersveiligheid.

Gemeentepolitie krijgt nieuwe bevoegdheden

Tegelijkertijd wil de uitvoerende macht de bevoegdheden van de gemeentepolitie en landwachters uitbreiden en hen toestaan om AFD’s op te stellen, een voorrecht dat tot nu toe was voorbehouden aan de nationale politie en gendarmerie.

Officieel is het de bedoeling om het “veiligheidscontinuüm” te versterken door het aantal agenten dat boetes mag uitschrijven te verhogen. In de praktijk betekent dit echter een mechanische verhoging van de straffen, omdat meer agenten de bevoegdheid krijgen om drugsgebruik ter plekke te bestraffen.

Volgens het Collectif pour une nouvelle politique des drogues (CNPD) markeert deze hervorming een nieuwe fase in de intensivering van de repressie. Door het aantal wetshandhavers uit te breiden, versterkt de staat in feite een systeem dat al sterk gericht is op consumenten.

De CNPD waarschuwt dat deze aanpak een bredere trend weerspiegelt in het Franse drugbeleid: een focus op kwantificeerbare wetshandhavingsresultaten ten koste van langetermijnoplossingen zoals preventie, schadebeperking en sociale ondersteuning.

Een beleid bekritiseerd als ineffectief

Het toenemende gebruik van AFD krijgt steeds meer kritiek van deskundigen op het gebied van volksgezondheid, juristen en maatschappelijke organisaties.

Bewijs suggereert dat deze maatregel weinig of geen invloed heeft op drugsmarkten of consumptiepatronen. Integendeel, het richt zich vooral op zichtbare en incidentele gebruikers, vaak in openbare ruimten, terwijl netwerken van drugshandelaars grotendeels gespaard blijven.

Ook in financieel opzicht roept het systeem vragen op. De Rekenkamer heeft een invorderingspercentage van slechts 36% voor deze boetes gerapporteerd, wat twijfels oproept over hun effectiviteit als afschrikmiddel of instrument om inkomsten te genereren.

Bovendien is het AFD-systeem beschuldigd van het versterken van een “politiek van getallen”, waarin wetshandhaving de voorkeur geeft aan gemakkelijk strafbare feiten om de statistieken op te krikken, in plaats van complexere criminele activiteiten aan te pakken.

Groeiende bezorgdheid over grondrechten

Naast vragen over effectiviteit hebben deze hervormingen ernstige zorgen over burgerlijke vrijheden opgeroepen.

De AFD-procedure stelt wetshandhavers in staat om boetes op te leggen zonder rechterlijke toetsing, waardoor de rollen van onderzoeker en rechter in feite worden gecombineerd. Betaling van de boete is een schuldbekentenis en resulteert in een aantekening in het strafregister.

Mensenrechtenorganisaties, waaronder de Franse mensenrechtenverdediger en commissies van de Verenigde Naties, hebben al alarm geslagen over de risico’s van raciale profilering, discriminatie en misbruik in verband met dit systeem.

De uitbreiding van deze bevoegdheden naar de gemeentepolitie, die rapporteert aan de lokale uitvoerende autoriteit, kan de scheiding tussen gerechtelijke en administratieve functies verder doen vervagen. Critici zeggen dat dit fundamentele grondwettelijke principes kan ondermijnen, waaronder gelijkheid voor de wet en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Een hardnekkige “repressieve reflex”

Voor tegenstanders van de hervorming gaat de kwestie verder dan individuele maatregelen. Het weerspiegelt wat zij beschrijven als een “repressieve reflex” die diep geworteld is in het Franse drugbeleid.

Ondanks tientallen jaren van strenge repressie, is het druggebruik niet significant gedaald en blijft de drugshandel een groot probleem. Tegelijkertijd krijgen preventie en schadebeperkend beleid nog steeds relatief weinig financiering en aandacht.

De CNPD en andere organisaties roepen op tot een volledige heroriëntatie van de strategie, met de nadruk op een op gezondheid gebaseerde aanpak, sociale ondersteuning en gerichte interventies tegen de georganiseerde misdaad.

Ze stellen dat met name de gemeentepolitie een constructievere rol zou kunnen spelen, niet als uitvoerders van strafmaatregelen, maar als plaatselijke preventie- en bemiddelingsactoren, die helpen om gebruikers in contact te brengen met gezondheids- en sociale diensten.

Het is nu zeker dat deze maatregelen de gestelde doelen niet zullen bereiken. Eén ding is echter duidelijk: veel meer dan aan drugs is Frankrijk verslaafd aan repressie.