Zal extreem rechts de legalisatie van cannabis in Chili overleven?

De verkiezing van José Antonio Kast tot president van Chili bevestigt een assertieve wending naar uiterst rechts. Nadat hij Jeannette Jara versloeg met 58% van de stemmen, plaatste de conservatieve leider veiligheid, immigratie en misdaadbestrijding meteen bovenaan zijn agenda. Tegen deze achtergrond lijkt cannabis in Chili op de tweede plaats te komen, of zelfs bedreigd te worden, in een politiek klimaat dat ongunstig is voor hervormingen en gekenmerkt wordt door grote ambiguïteit.

Een regering met andere prioriteiten

Vanaf zijn eerste dagen aan de macht presenteerde Kast zijn regering als een “noodregering”, die prioriteit gaf aan openbare orde en grenscontrole. In deze context lijkt de regulering van cannabis grotendeels afwezig op de agenda. Er zijn geen concrete aankondigingen, hervormingen of zelfs positieve of negatieve signalen geweest betreffende de toekomst van cannabislegalisatie in Chili.

Voor activisten en waarnemers is deze stilte veelzeggend. Volgens stemmen binnen de Chileense cannabisbeweging staat het onderwerp gewoon niet hoog op de agenda van de regering. In plaats daarvan ligt de focus op zorgen op macroniveau, zoals drugshandel en nationale veiligheid, waardoor consumenten, patiënten en kleinschalige kwekers in het ongewisse worden gelaten.

Kast’s eerdere uitspraken over cannabis onthullen een wisselend en soms tegenstrijdig standpunt. In 2016 waarschuwde hij dat legalisatie een “sociale catastrofe” zou zijn. Een jaar later stond hij open voor medische cannabis, op voorwaarde dat het onder strenge staatscontrole zou blijven. Op een ander moment suggereerde hij dat volwassenen ouder dan 23 jaar persoonlijke keuzevrijheid zouden moeten hebben.

In 2019 verhardde zijn toon weer en beschreef hij cannabis als een stof die “levens, gezinnen en onze samenleving vernietigt”. Voor critici zoals parlementslid Ana María Gazmuri is deze inconsistentie meer dan retorisch: het creëert wettelijke onzekerheid die rechtstreeks van invloed is op patiënten en consumenten. Zonder een samenhangend kader dat is gebaseerd op wetenschap en mensenrechten, dreigt het beleid te worden gevormd door ideologie in plaats van bewijs.

Een vastgelopen wetgevend landschap

Chili staat al voor structurele uitdagingen in zijn cannabiswetgeving. De hoeksteen, Wet 20.000, laat veel ruimte voor interpretatie, vooral als het gaat om de definitie van “kleine hoeveelheden”. Deze dubbelzinnigheid heeft geleid tot regionale verschillen, waarbij identiek gedrag in de ene regio als legaal kan worden beschouwd en in een andere als crimineel.

Een belangrijk voorstel, wetsvoorstel 17.568-11, is erop gericht om persoonlijk bezit en zelfkweekcriminaliseren. Het wetsvoorstel werd in 2025 opnieuw ingediend, maar zit nog steeds vast in de commissie zonder duidelijk tijdschema voor vooruitgang. Onder een conservatievere regering en een conservatiever Congres lijken de vooruitzichten om dergelijke hervormingen door te voeren beperkt.

Voor campagnevoerders als Muy Paola de Santiago Verde, geïnterviewd door ElPlanteo, weerspiegelt de situatie een bredere politieke realiteit: cannabisgebruikers waren geen prioriteit tijdens de campagne en zullen dat nu ook niet worden. Het is daarom de taak van de burgermaatschappij om de kwestie vooruit te duwen.

Criminalisering en tegenstrijdigheden in het overheidsbeleid

De huidige juridische dubbelzinnigheid heeft tastbare gevolgen. Consumenten en patiënten worden nog steeds strafrechtelijk vervolgd ondanks gedeeltelijke wettelijke vergunningen, voornamelijk voor thuisteelt. Deze paradox heeft niet alleen gevolgen voor individuen, maar roept ook bredere vragen op over de toewijzing van overheidsmiddelen.

Critici beweren dat gerichtheid op consumenten de aandacht en fondsen afleidt van de aanpak van de georganiseerde misdaad, het probleem dat Kast juist wil oplossen. Zoals parlementslid Ana María Gazmuri uitlegt, kan het opvoeren van het optreden tegen cannabisgebruikers uiteindelijk de eigen veiligheidsdoelstellingen van de regering in gevaar brengen.

Het gebrek aan duidelijke politieprotocollen draagt ook bij tot stigmatisering en inconsequente toepassing van de wet. Zelfs als mensen de bestaande wetten naleven, krijgen ze geen garantie op een eerlijke behandeling, wat de kloof tussen wetgeving en praktijk benadrukt.

Ondanks een algemene stagnatie zien sommige waarnemers een klein sprankje hoop op vooruitgang in medische cannabis in Chili. Historisch gezien is progressieve vooruitgang vaak het resultaat van aanpassingen in de regelgeving in plaats van radicale hervormingen.

Zelfs op dit gebied zijn er beperkingen onder een conservatieve regering. Hoewel Kast eerder zijn voorwaardelijke steun heeft uitgesproken voor therapeutisch gebruik, zijn er geen aanwijzingen dat het uitbreiden van de toegang of het ontwikkelen van infrastructuur op korte termijn een prioriteit zal worden.

De rol van maatschappelijke organisaties en activisme

In Chili is de meeste vooruitgang op het gebied van cannabisrechten niet te danken aan het initiatief van politieke leiders, maar aan de aanhoudende druk van burgerorganisaties, patiënten en belangengroepen. Dit patroon zal waarschijnlijk niet veranderen onder de huidige regering.

Actievoerders benadrukken de noodzaak van betere coördinatie binnen de cannabisbeweging zelf. Interne verdeeldheid heeft haar invloed soms verzwakt. Maar het huidige politieke klimaat zou kunnen dienen als een verenigende kracht, die samenwerking aanmoedigt bij het nastreven van gemeenschappelijke doelen zoals depenalisering, duidelijkere regelgeving en bescherming van patiënten.