Onderzoek onthult ‘omgekeerde bias’ in medisch cannabisonderzoek

Een recent, collegiaal getoetst artikel heeft een tot nu toe onbekende vorm van vertekening in de verslaglegging geïdentificeerd die de presentatie van bewijs met betrekking tot medicinale cannabis zou kunnen vertekenen.

Het artikel, gepubliceerd in Research Integrity and Peer Review, introduceert het concept van reverse bias, een fenomeen waarbij auteurs van systematische reviews “gunstige behandelresultaten bagatelliseren, afwaarderen of verwerpen ondanks hun eigen bewijs dat statistisch significante effecten laat zien”.

Dit fenomeen is herhaaldelijk waargenomen in onderzoeken naar elektronische sigaretten voor stoppen met roken en medische cannabis voor pijnbestrijding.

In de wetenschappelijke literatuur bestaat traditionele bias over het algemeen uit auteurs die niet-significante resultaten in een positiever daglicht stellen dan ze in werkelijkheid zijn. Omgekeerde bias treedt op wanneer auteurs statistisch significante positieve resultaten onderschatten of bagatelliseren, vaak zonder methodologische rechtvaardiging.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Renée O’Leary en collega’s, die zeggen dat dit type discoursverschuiving nog nooit eerder systematisch is gedocumenteerd.

Hoe ziet “reverse bias” eruit?

De onderzoekers keken naar 29 recente systematische reviews van medicinale cannabis voor pijnbestrijding en ontdekten dat 10 daarvan een omgekeerde bias hadden. In deze gevallen onthielden de auteurs zich van het aanbevelen van cannabis, trokken ze de waarde ervan in twijfel of presenteerden ze het bewijs op een manier die de gunstige resultaten overschaduwde.

In het bijzonder beschreven ze hun bewijs als “inconsistent”, “uitsluitend samengesteld uit onderzoeken van slechte kwaliteit” of “onvoldoende in aantal, hoeveel het er ook waren”.

In het onderzoek werden verschillende mechanismen van omgekeerde vooringenomenheid geïdentificeerd, waaronder het in twijfel trekken van bewijs, het weglaten van resultaten en het in diskrediet brengen van primaire onderzoeken.

Andere benaderingen waren gericht op “bangmakerij” door zich te beroepen op “onbekende en niet-geïdentificeerde toekomstige gevaren” om conclusies over de voordelen van behandeling te verwerpen, en door risicogerelateerde taal te gebruiken in de conclusies, zelfs wanneer gegevens over bijwerkingen geen deel uitmaakten van de beoordeling.

“We vermoeden dat reverse bias een vergelijkbare functie heeft als bias als strategie om de publicatiekansen te vergroten”, schrijven de auteurs.

“Met betrekking tot medische cannabis is de aanname dat cannabisgebruik alleen nadelige effecten heeft een standpunt dat wordt ingenomen door een aantal tijdschriften, wat de verspreiding van tegenstrijdig bewijs beperkt.”

De bredere impact van omgekeerde bias

In reactie op het artikel benadrukte de Britse liefdadigheidsinstelling Drug Science hoe omgekeerde vooringenomenheid bredere beleidsdebatten over drugs en schadebeperking zou kunnen beïnvloeden.

“Bewijs informeert niet alleen over beslissingen, het legitimeert ze,” legt Hannah Barnett uit, in een blog voor Drug Science.

“Wanneer studies de waargenomen voordelen van sociaal controversiële interventies bagatelliseren, kan beleid evidence-based lijken terwijl het normgedreven blijft. Omgekeerde vooringenomenheid kan dus een terugkoppelingslus creëren die stigma’s versterkt, risicovermindering uitstelt en passiviteit rechtvaardigt.

Dit heeft vooral belangrijke gevolgen in de context van het drugsbeleid, waar morele discoursen lange tijd het publieke debat hebben bepaald.”

In de context van medicinale cannabis kan het niet duidelijk rapporteren en accuraat interpreteren van het bewijsmateriaal de toegang tot potentieel nuttige behandelingen vertragen en clinici en patiënten beroven van een evenwichtig begrip van het onderzoek.

De auteurs veronderstellen dat de omgekeerde bias ook zou kunnen optreden in reviews gewijd aan andere sociaal controversiële behandelingen, zoals veilige opioïdenconsumptiesites of programma’s voor alcoholismebeheer.

“Het erkennen van deze vooringenomenheid betekent niet dat we specifieke behandelingen aanbevelen,” schrijft Barnett.

“Het gaat erom ervoor te zorgen dat het drugsbeleid wordt ontwikkeld op basis van het bewijs zoals het bestaat, niet zoals het beter uitkomt om het te presenteren.”

“Verder onderzoek” nodig om vertekening in rapportage aan te pakken

Omdat omgekeerde bias kan voorkomen in elke context waarin de auteurs van een review de voorkeur geven aan negatieve conclusies, stellen de auteurs dat er verder onderzoek nodig is naar dit nieuw geïdentificeerde fenomeen.

“Redacteuren en peer reviewers moeten alert zijn op discrepanties tussen de conclusies van biomedische systematische reviews en de behandelaanbevelingen die de auteurs ervan onderschrijven”, concluderen ze.

“Hoewel dit een normale taak lijkt, wijst onderzoek van onze voorbeelden er sterk op dat dit kritische onderzoek van rapportagevertekening te vaak achterwege is gebleven. Door een nieuwe term voor te stellen, reverse bias, hopen we een rigoureuzer onderzoek te bieden naar die gevallen van reporting bias die evidence-based klinische praktijken ondermijnen.”