Restless Legs Syndrome: cannabinoïden laten veelbelovende resultaten zien, maar het bewijs is nog zwak

Een nieuw wetenschappelijk tijdschrift brengt de kwestie van de rol van cannabinoïden bij het rusteloze-benen-syndroom (RBS) opnieuw ter sprake. De analyse van zeven studies, gepubliceerd in de Annals of Indian Academy of Neurology, concludeert dat er mogelijk therapeutisch nut is, met name voor CBD, maar wijst tegelijkertijd op de grote lacunes in het huidige onderzoek.

Het rusteloze-benen-syndroom, ook wel de ziekte van Willis-Ekbom genoemd, is een neurologische aandoening die zich uit in een onbedwingbare drang om de benen te bewegen, meestal gepaard gaande met onaangename sensaties: tintelingen, trekkerige gevoelens of pijn. De symptomen treden vooral op of verergeren tijdens rust, ’s avonds en ’s nachts, wat gevolgen kan hebben voor de slaap en de levenskwaliteit.

Gezien de beperkingen van bepaalde conventionele behandelingen wilden onderzoekers van het All India Institute of Medical Sciences nagaan wat de wetenschappelijke literatuur daadwerkelijk te melden heeft over het gebruik van cannabis en cannabinoïden tegen RLS.

Een nog steeds beperkte literatuur over cannabinoïden en RLS

De onderzoekers hebben verschillende grote wetenschappelijke databases doorzocht, waaronder PubMed, Embase, Scopus, Cochrane Library, Google Scholar en ClinicalTrials.gov. Hun onderzoek leverde 5.370 referenties op, voordat duplicaten werden verwijderd en de relevante studies werden geselecteerd.

Uiteindelijk voldeden slechts zeven studies aan de inclusiecriteria. De belangrijkste conclusie van het overzicht: de eerste signalen zijn veelbelovend, maar de hoeveelheid en vooral de kwaliteit van de beschikbare gegevens laten het nog niet toe om solide klinische conclusies te trekken.

De auteurs vatten hun standpunt voorzichtig samen: „De beschikbare gegevens suggereren dat cannabis of cannabidiol de symptomen van het rusteloze-benensyndroom zou kunnen verlichten of voorkomen.“

Met andere woorden: er is een signaal van werkzaamheid, maar dit moet nog worden bevestigd in strengere studies.

Gerapporteerde verbeteringen bij sommige patiënten

Verschillende van de geanalyseerde onderzoeken laten niettemin voldoende opvallende resultaten zien om verder onderzoek te rechtvaardigen.

Zo meldt een reeks van zes patiënten die al meerdere jaren aan een bijzonder ernstig RLS leden, een volledige verdwijning van de symptomen na spontane consumptie van cannabis. Deze personen volgden voorheen verschillende behandelingen, waaronder dopaminerge agonisten, alfa-2-delta-liganden of opioïden.

Een ander onderzoek onder patiënten met een ernstige tot zeer ernstige RLS meldt eveneens een volledige of bijna volledige verbetering bij alle deelnemers op één na na het roken van cannabis. Drie patiënten die vervolgens sublinguaal CBD probeerden, gaven echter aan dat gerookte cannabis hen meer verlichting bood.

De resultaten zijn minder eenduidig bij andere patiëntengroepen. Bij mensen met terminale nierinsufficiëntie die dialyse ondergaan, meldde de helft van de patiënten die cannabis gebruikten voor hun symptomen dat het RLS volledig was verdwenen.

Daarentegen blijkt uit een analyse onder mensen met de ziekte van Parkinson een veel beperktere respons: van de cannabisgebruikers die ook aan RLS leden, meldden slechts zes van de 28 deelnemers een verbetering.

Deze verschillen illustreren een centraal probleem: de term „cannabis“ omvat zeer uiteenlopende producten, doseringen, toedieningswijzen en cannabinoïdeprofielen.

CBD, medicinale cannabis en toedieningswijze: resultaten die moeilijk te vergelijken zijn

Het tijdschrift waarschuwt dan ook voor een te uniforme interpretatie van de resultaten. In sommige studies lijken preparaten op basis van cannabinoïden gepaard te gaan met een verbetering van de symptomen. Met name een plaatselijk aan te brengen middel dat CBD bevat, werd in verband gebracht met een significante verbetering na twee weken.

Maar een klinische studie waarin medicinale cannabis via orale toediening werd geëvalueerd, tot 300 mg per dag, toonde geen verbetering aan van het RLS-syndroom of van periodieke beenbewegingen tijdens de slaap.

De onderzoekers wijzen er ook op dat de studies sterk uiteenlopen wat betreft doseringen, formuleringen en toedieningswijzen. Verschillen in de concentraties van THC en CBD, de daadwerkelijk opgenomen hoeveelheid en de gelijktijdig gebruikte behandelingen kunnen allemaal bijdragen aan de waargenomen resultaten.

Het overzicht benadrukt daarom een essentieel punt: cannabis vormt geen unieke en gestandaardiseerde therapeutische interventie.

De mogelijke rol van ijzer en het endocannabinoïdesysteem

De auteurs wijzen ook op een factor die de reactie op de behandeling kan beïnvloeden: de ijzerstatus van de patiënten.

IJzer speelt een belangrijke rol in de biologische mechanismen die verband houden met het rusteloze-benen-syndroom (RLS) en het optimaliseren daarvan vormt nu al een belangrijk onderdeel van de behandeling. Verschillende studies die de beste reacties op cannabinoïden rapporteerden, hadden betrekking op patiënten met voldoende ijzerreserves.

Het blijft echter onmogelijk om op basis van de beschikbare gegevens vast te stellen of de ijzerstatus de respons op cannabinoïden rechtstreeks beïnvloedt.

Op biologisch vlak stellen de onderzoekers verschillende mechanismen voor die een mogelijk effect zouden kunnen verklaren. Het endocannabinoïdesysteem, met name via de CB1- en CB2-receptoren, speelt een rol bij verschillende neurologische functies. Het kan systemen beïnvloeden waarbij dopamine, opioïden, noradrenaline, serotonine, GABA of glutamaat betrokken zijn.

Deze interacties zouden theoretisch kunnen bijdragen aan het verminderen van bepaalde verschijnselen die verband houden met het RLS, met name de hyperactiviteit die wordt waargenomen op het moment van in slaap vallen. Maar deze mechanismen blijven grotendeels hypothesen die nog moeten worden getoetst aan robuustere klinische gegevens.

Voorlopig blijft de boodschap van dit wetenschappelijke overzicht dan ook gematigd. Cannabinoïden, en met name CBD, bieden een interessant therapeutisch perspectief bij het rusteloze-benensyndroom, maar het beschikbare bewijs is nog te zwak om een systematisch gebruik te rechtvaardigen. De volgende stap zal zijn om deze voorlopige observaties om te zetten in gegevens uit klinische studies die voldoende robuust zijn om te bepalen of deze aanpak daadwerkelijk een plaats kan krijgen in de behandeling van het RLS.