In Siberië zijn 2.800 jaar oude cannabiszaden ontdekt

Meer dan 1.000 cannabiszaden die zijn gevonden in een 2.800 jaar oud koninklijk graf in Siberië bieden archeologen een ongekend inzicht in de oude geschiedenis van deze plant. Dankzij uitzonderlijk goed bewaard gebleven DNA en sporen van blootstelling aan cannabinoïden in de menselijke resten zou deze ontdekking ons begrip van het cannabisgebruik bij de Scythen, en mogelijk nieuwe wegen openen voor de moderne selectie van cannabis.

Sinds 2017 voert een internationale archeologische expeditie opgravingen uit in een monumentale grafheuvel in Zuid-Siberië, die in verband wordt gebracht met de oude ruitervolken van de Euraziatische steppen.

Vlakbij het midden van het graf, waar de belangrijkste begrafenissen zich bevonden, deden de onderzoekers een onverwachte ontdekking: meer dan 1.000 cannabiszaden, die al bijna drie millennia bewaard zijn gebleven.

„Het vinden van deze kleine donkere vlekjes in een omgeving vol aarde en rottend organisch materiaal was ongetwijfeld een beetje toeval”, vertelde Gino Caspari, de archeoloog achter de ontdekking, aan Newsweed. Dankzij jarenlange ervaring in het veld kon het team deze overblijfselen identificeren en zorgvuldig verzamelen.

Een voorbeeld van de in Siberië ontdekte cannabiszaden

Een directe koolstofdatering heeft bevestigd dat de zaden ongeveer 2.800 jaar oud zijn, wat overeenkomt met de leeftijd van de begraafplaats. Ze maakten dus deel uit van de oorspronkelijke begrafeniscontext en waren geen voorwerpen die eeuwen later waren toegevoegd.

Het graf behoort tot de oudste archeologische overblijfselen van de Scythische materiële cultuur, die zich in de loop van het eerste millennium v.Chr. snel over de Euraziatische steppen verspreidde.

„Het moment van de ontdekking was werkelijk uitzonderlijk”, herinnert Gino Caspari zich. „Als je beseft dat je absoluut unieke bewijzen in handen hebt, is dat iets wat je in een archeologische carrière niet vaak meemaakt. ”

Cannabis, sjamanisme en mogelijke mensenoffers

Hoewel cannabis al duizenden jaren door de mens wordt gebruikt, blijven directe archeologische bewijzen van het gebruik ervan voor psychoactieve doeleinden verrassend zeldzaam. Deze ontdekking is bijzonder uitzonderlijk omdat de onderzoekers niet alleen cannabiszaden hebben geïdentificeerd, maar ook moleculaire sporen van THC en CBD in bewaard gebleven menselijk haar.

„In ons geval hebben we beide: we hebben cannabiszaden en we hebben bewaard gebleven menselijk haar dat moleculaire sporen van THC en CBD bevat”, legt de archeoloog uit.

Sporen van THC in haar gevonden in het Siberische graf

Deze combinatie legt een uitzonderlijk overtuigend verband tussen de plant en de mensen die op deze plek begraven liggen. De aanwezigheid ervan in een begrafeniscontext wijst sterk op een rituele betekenis. De Scythische samenlevingen worden al in verband gebracht met uitgebreide begrafenisceremonies, paardenoffers en spirituele praktijken die doorgaans vanuit het perspectief van het sjamanisme worden geïnterpreteerd. De archeoloog wijst ook op een duisterder mogelijkheid.

„We hebben tientallen paardenoffers en misschien ook mensenoffers”, legt hij uit. „Misschien werden de offerdieren die bij de grafheuvel werden begraven, met cannabis gekalmeerd voordat hen iets ergs overkwam.”

Dit blijft een hypothese en is geen vaststaande conclusie. De sporen van cannabinoïden alleen zijn onvoldoende om vast te stellen waarom cannabis werd gebruikt, of het opzettelijk werd toegediend, en welke effecten het teweegbracht.

Niettemin versterkt deze ontdekking de hypothese dat cannabis een rol speelde die verder ging dan praktische of medische toepassingen, en mogelijk een belangrijke plaats innam in oude spirituele geloofssystemen.

Oud DNA zou de vergeten geschiedenis van cannabis kunnen onthullen

Naast hun archeologische belang herbergen deze zaden nog een andere buitengewone bron: opmerkelijk goed bewaard gebleven oud DNA.

Het planten-DNA breekt doorgaans na verloop van tijd af, waardoor het bijzonder moeilijk is om genetisch materiaal uit archeologische vondsten te winnen. Hoewel het DNA van deze zaden gefragmenteerd is, is de staat waarin het bewaard is gebleven voldoende om het sequentieonderzoek voort te zetten. Voor wetenschappers die de evolutie van Cannabis bestuderen, zou dit van onschatbare waarde kunnen blijken.

„De geschiedenis van de domesticatie van cannabis is tot op heden onverklaard en we weten niet eens hoe een echte wilde vorm eruit zou zien”, legt de archeoloog uit.

De moderne genetica van cannabis is gevormd door eeuwenlange teelt, selectie en, meer recentelijk, intensieve selectie gericht op specifieke cannabinoïdeprofielen en landbouwkundige kenmerken. Het genetisch materiaal dat 2.800 jaar oud is, zou een historisch referentiepunt kunnen bieden, waardoor onderzoekers beter kunnen begrijpen hoe de Cannabis-populaties zich in de loop van de tijd hebben ontwikkeld en welke eigenschappen mogelijk zijn geselecteerd of verloren zijn gegaan.

„We hebben een ware schat in handen die ons de komende jaren zal helpen de mysteries van deze plant en haar culturele geschiedenis te ontrafelen.”

Of deze oude planten onderscheidende cannabinoïdeprofielen, aanpassingen aan de omgeving of andere potentieel waardevolle kenmerken bezaten, wordt nog onderzocht.

Zou de 2.800 jaar oude cannabisgenetica opnieuw kunnen worden gekweekt?

Voor ons is een van de meest intrigerende vragen of deze ontdekking op termijn zou kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe cultivars. De zaden zelf zijn niet meer levensvatbaar.

„De zaden die we hebben gevonden, zouden niet ontkiemen, maar we hebben enkele eerste aanknopingspunten om bepaalde van deze genetische kenmerken weer tot leven te brengen”, bevestigt de archeoloog.

Toekomstig onderzoek zou kunnen onderzoeken of de genetische informatie die uit de exemplaren is gehaald, kan helpen bij het identificeren en mogelijk opnieuw introduceren van oude kenmerken door middel van moderne selectie of biotechnologie.

De archeoloog blijft voorzichtig met het bekendmaken van specifieke resultaten zolang het onderzoek nog loopt, maar is van mening dat de resultaten op termijn van invloed zouden kunnen zijn op de veredeling en selectie van cannabis.

Dergelijke toepassingen zouden aanzienlijk aanvullend onderzoek vereisen, met name om vast te stellen of de geïdentificeerde genetische eigenschappen praktische voordelen bieden ten opzichte van bestaande variëteiten.

Van archeologische ontdekking tot innovatie op het gebied van medicinale cannabis

Dit onderzoek werd ook geprezen door een van de meest prestigieuze wetenschappelijke tijdschriften ter wereld.

„Het is een enorme eer dat dit artikel is geaccepteerd voor publicatie in Science”, aldus de archeoloog.

Voor het onderzoeksteam reikt het belang van dit onderzoek verder dan louter het reconstrueren van het verleden. Deze ontdekking zou mogelijk perspectieven kunnen openen voor samenwerking met de cannabisindustrie. De onderzoekers hebben al extra financiering aangevraagd en zijn met name geïnteresseerd in partnerschappen gericht op medische toepassingen.

„We staan open voor samenwerking met de industrie, met name op medisch gebied, om te werken aan de herintroductie van werkelijk oude genetica om mensen te helpen”, legt hij uit.

Het is niet zeker of de oude cannabisgenetica daadwerkelijk tot nieuwe medicinale variëteiten zal leiden, vooral als ze slechts een „industrieel“ profiel hebben. Maar dit perspectief illustreert hoezeer archeologisch onderzoek, evolutionaire genomica en moderne plantenveredeling elkaar steeds meer zouden kunnen overlappen.

Voorlopig biedt deze ontdekking iets dat ongetwijfeld nog fundamenteler is: een zeldzaam genetisch inzicht in cannabis zoals die bijna drie millennia geleden bestond, in een tijdperk waarin de plant al nauw verweven was met de rituelen, geloofsovertuigingen en het leven op de oude Euraziatische steppen.