Cannabis en CBD: je rijbewijs kan nu worden ingetrokken zonder dat je positief bent getest

Sinds 20 augustus 2026 heeft de RIPOST-wet een nieuw strafbaar feit in de verkeerswetgeving geïntroduceerd: rijden na „duidelijk gebruik“ van verdovende middelen. Wat is hier zo bijzonder aan? In tegenstelling tot het klassieke delict van rijden na gebruik van verdovende middelen, is voor de vaststelling ervan niet noodzakelijkerwijs een positieve speeksel- of bloedtest vereist.

Een bestuurder kan dus op basis van zijn gedrag of uiterlijk worden verdacht en, bovenal, worden onderworpen aan een inbeslagname en vervolgens een administratieve schorsing van zijn rijbewijs nog voordat hij is berecht. Zelfs als hij ontkent iets te hebben gebruikt.

Een nieuw strafbaar feit van „duidelijk gebruik“ van verdovende middelen

De RIPOST-wet, die op 18 augustus 2026 van kracht werd, heeft artikel L. 237-1 van de Wegenwet. Dit artikel bestraft voortaan het besturen van een voertuig „na duidelijk gebruik te hebben gemaakt van stoffen of planten die als verdovende middelen zijn aangemerkt”.

Op dit misdrijf staat een gevangenisstraf van drie jaar en een boete van 9.000 euro. Een veroordeling leidt bovendien van rechtswege tot het verlies van de helft van het maximale aantal punten op het rijbewijs.

Dit nieuwe strafbare feit onderscheidt zich vooral van het strafbare feit dat al geldt voor cannabisgebruikers die tijdens het rijden worden gecontroleerd.

Voor het rijden na gebruik van verdovende middelen bepaalt artikel L. 235-1 dat het gebruik moet blijken uit een speeksel- of bloedanalyse. Het maakt dan niet uit of de bestuurder al dan niet tekenen van verminderde rijvaardigheid vertoont: de aanwezigheid van de verdovende stof is voldoende. Bij „duidelijk gebruik“ is de redenering anders.

Geen positieve test nodig

In de effectbeoordeling van de RIPOST-wet wordt uitgelegd dat dit nieuwe strafbare feit, wat het bewijs betreft, dezelfde logica volgt als rijden in een toestand van duidelijke dronkenschap. Het gaat er voor politieagenten of gendarmes dus om tekenen vast te stellen op basis waarvan kan worden aangenomen dat de bestuurder duidelijk heeft gebruikt: zijn gedrag, zijn houding of zelfs zijn uiterlijk.

De Raad van State had zelf bij de behandeling van het wetsontwerp opgemerkt dat de materiële kwalificatie van dit nieuwe strafbare feit niet inhoudt dat de aanwezigheid van deze stoffen in het lichaam moet worden aangetoond.

Dat is juist het bijzondere aan dit nieuwe delict: een positieve toxicologische analyse is op zichzelf geen voorwaarde die door artikel L. 237-1 wordt gesteld.

Dit betekent echter niet dat speekseltests uit verkeerscontroles zullen verdwijnen. Ze blijven voorzien in de Wegcode en kunnen met name worden uitgevoerd wanneer er aannemelijke redenen zijn om te vermoeden dat een bestuurder verdovende middelen heeft gebruikt.

Maar het nieuwe strafbare feit opent een andere weg, gebaseerd op de door de ordestrijdkrachten vastgestelde tekenen.

Kan men worden bestraft louter omdat men rode ogen heeft?

Dat is uiteraard de vraag die rijst bij een begrip dat zo subjectief is als „duidelijk gebruik“.

De wet bevat geen lijst met symptomen op basis waarvan kan worden geconcludeerd dat een bestuurder cannabis of een andere verdovende middel heeft gebruikt.

Rode ogen, verwijde pupillen, ongewoon gedrag of moeite met spreken kunnen deel uitmaken van de bevindingen die door de politie worden vastgelegd. Maar geen van deze tekenen bewijst op zichzelf dat er sprake is van gebruik.

Rode ogen kunnen het gevolg zijn van een allergie, irritatie, contactlenzen of een te korte nachtrust. Stress kan het gedrag van een persoon tijdens een controle beïnvloeden. Bepaalde medicijnen kunnen ook symptomen veroorzaken die lijken op die van drugs.

Rode ogen hebben betekent dus niet automatisch dat iemand schuldig is aan duidelijk drugsgebruik.

Om een veroordeling uit te spreken, moet een rechtbank oordelen dat de feiten in het dossier daadwerkelijk op het strafbare feit wijzen. En aangezien de bepaling pas onlangs in werking is getreden, zullen we de eerste rechterlijke uitspraken moeten afwachten om te weten waar de rechtbanken de grens zullen trekken.

Het probleem is dat de bestuurder tussen de verkeerscontrole en een eventuele uitspraak al te maken kan krijgen met zeer reële gevolgen.

Het rijbewijs kan vóór het proces worden ingetrokken

De RIPOST-wet heeft niet alleen een nieuw strafbaar feit in het leven geroepen. Ze heeft ook de regels met betrekking tot het rijbewijs gewijzigd. De Wegcode staat de inbeslagname van het rijbewijs toe wanneer er één of meerdere aannemelijke redenen zijn om te vermoeden dat een bestuurder verdovende middelen heeft gebruikt.

De wet voorziet voortaan ook in de administratieve schorsing van het rijbewijs wanneer dit in beslag is genomen naar aanleiding van een verkeersovertreding ondanks het „duidelijke gebruik of consumptie“ waarop het nieuwe artikel L. 237-1 betrekking heeft.

Dit administratieve besluit wordt genomen vóór de strafrechtelijke uitspraak.

Theoretisch kan er dus een nogal verwarrende situatie ontstaan: een bestuurder heeft geen verdovende middelen gebruikt, maar de politie interpreteert verschillende fysieke of gedragsmatige signalen als tekenen van gebruik. Zijn rijbewijs wordt ingehouden, er wordt een procedure gestart wegens duidelijk gebruik en er wordt een administratieve schorsing opgelegd.

De rechtbank kan vervolgens oordelen dat het bewijs onvoldoende was en hem niet veroordelen. In de tussentijd kan de bestuurder echter al wel zijn rijbevoegdheid zijn ontnomen.

En als de speekseltest negatief is?

Deze zaak dreigt al snel voor de rechter te komen. Een negatieve testuitslag zou uiteraard een belangrijk argument zijn ten gunste van een bestuurster of bestuurder die wordt vervolgd, terwijl hij of zij beweert niets te hebben gebruikt. Maar artikel L. 237-1 bepaalt niet dat een negatieve test automatisch uitsluit dat er sprake is van ‘duidelijk gebruik’.

Dit komt juist doordat het nieuwe strafbare feit niet op hetzelfde mechanisme berust als het rijden onder invloed van verdovende middelen. Het valt dus nog te bezien hoe de rechtbanken zullen omgaan met een situatie waarin de waarnemingen van de politie op gebruik duiden, terwijl een test niets aantoont.

Met RIPOST telt voortaan ook het uiterlijk van de bestuurder

De wet laat dus niet toe de situatie te herleiden tot „rode ogen = rijbewijs ingetrokken“. Een loutere indruk van de politie staat evenmin gelijk aan een veroordeling: die blijft voorbehouden aan de rechterlijke macht.

RIPOST brengt niettemin een opmerkelijke verandering teweeg. Het rijden onder invloed van verdovende middelen viel tot nu toe onder een regeling die voornamelijk gebaseerd was op de detectie van de stof. Het nieuwe begrip „duidelijk gebruik“ maakt het voortaan mogelijk om een andere overtreding vast te stellen op basis van uiterlijke tekenen die door de politie worden geconstateerd.

En de administratieve gevolgen kunnen al intreden lang voordat een rechter uitspraak doet. Dat maakt de regeling gevoelig: een bestuurder die niets heeft gebruikt, kan in theorie onder de procedure vallen als zijn toestand wordt geïnterpreteerd als die van iemand die verdovende middelen heeft gebruikt.

De komende maanden zullen vooral uitwijzen welke tekenen de rechtbanken als voldoende bewijskrachtig zullen aanvaarden om een vermoeden om te zetten in ‘duidelijk gebruik’.