Van de marathon tot de ultratrail: wat extreme hardlopen doet met het endocannabinoïdesysteem

Meerdere uren hardlopen belast niet alleen de spieren, het hart of de energiereserves. De langdurige inspanning gaat ook gepaard met meetbare veranderingen in het endocannabinoïdesysteem, waarbij deze dynamiek zich tot ver na het eerste uur hardlopen voortzet.

Dat blijkt uit een studie die in 2026 is gepubliceerd in BMC Medicine, gewijd aan de ontwikkeling van de endocannabinoïden tijdens een marathon en verschillende ultramarathons. Tot nu toe richtten de meeste onderzoeken bij mensen zich op inspanningen van minder dan 60 minuten, waardoor de reactie van dit systeem bij een race van meerdere uren of zelfs een hele dag grotendeels onbekend bleef.

De resultaten werpen vooral een nieuw licht op anandamide (AEA) en 2-arachidonoylglycerol (2-AG), twee moleculen die door het menselijk lichaam worden aangemaakt en die de cannabinoïdereceptoren kunnen activeren. Ze helpen ook om de biologische achtergrond van de beroemde ‘runner’s high’ te verduidelijken, een toestand die door hardlopers soms wordt beschreven als een combinatie van welzijn, verminderde angst en een veranderde pijnperceptie.

Bloedafnames tot aan het einde van de marathon

De onderzoekers hebben twee elkaar aanvullende veldstudies uitgevoerd. Aan de eerste namen 19 getrainde hardlopers deel, die elk een marathon liepen en vervolgens, tijdens een andere sessie, een wandeling van gelijke duur aflegden. Er werden bloedmonsters afgenomen bij de start, om de 14 kilometer, bij de finish en vervolgens na 45 minuten herstel.

Het tweede onderzoek betrof 36 ultramarathonlopers die deelnamen aan de TorTour de Ruhr in Duitsland, met afstanden van 100, 160 of 230 kilometer. Deze keer werden de bloedmonsters voor en na de race afgenomen. De onderzoekers hebben met name AEA, 2-AG, 1-AG, arachidonzuur en PEA gemeten, naast beoordelingen van euforie, angst en pijn.

Deze aanpak onder reële omstandigheden is een van de sterke punten van het onderzoek: in plaats van uithoudingsvermogen op een loopband in het laboratorium na te bootsen, wordt hier gekeken naar de biologische reactie van atleten die te maken hebben met echte langdurige inspanningen.

Anandamide neemt geleidelijk toe tijdens het hardlopen

Het duidelijkste resultaat betreft anandamide. Tijdens de marathon stijgt de concentratie ervan geleidelijk en wordt deze duidelijk hoger dan tijdens het wandelen. Belangrijk is vooral dat deze stijging niet onmiddellijk na de finish verdwijnt: ze blijft significant 45 minuten na de inspanning.

Dit fenomeen doet zich ook voor bij ultratrail-lopers. Ongeacht de afgelegde afstand – 100, 160 of 230 kilometer – zijn de AEA-concentraties na de race aanzienlijk hoger dan ervoor.

2-AG volgt daarentegen een ander tijdsverloop. De stijging ervan treedt vooral op in de latere fasen van de marathon en tijdens het herstel. Ook na ultralopen liggen de concentraties hoger dan de uitgangswaarden. De auteurs veronderstellen dan ook dat AEA en 2-AG mogelijk een rol spelen in verschillende fysiologische of psychologische processen, maar benadrukken dat hun onderzoek onvoldoende is om deze mechanismen precies vast te stellen.

Een andere interessante observatie: de concentraties van AEA en 2-AG na de inspanning waren hoger na de marathon dan na de ultramarathons. De onderzoekers stellen met name de hypothese voor dat de intensiteit van de inspanning een rol speelt: 42 kilometer hardlopen met een relatief hoge intensiteit zou bepaalde endocannabinoïde reacties sterker kunnen stimuleren dan een veel langere inspanning die echter in een lager tempo wordt uitgevoerd.

De ‘runner’s high’ is meer dan alleen maar euforie

Op psychologisch vlak maken de resultaten het soms vereenvoudigde beeld van de runner’s high complexer.

Tijdens de marathon waren de niveaus van euforie over het algemeen hoger dan die tijdens het wandelen, terwijl de angst tegen het einde van de wedstrijd afnam. Maar slechts 3 van de 19 deelnemers gaven achteraf aan dat ze tijdens de marathon een ‘runner’s high’ hadden ervaren; acht antwoordden ontkennend en acht zeiden dat ze het niet zeker wisten.

Bij de ultralopers was de situatie nog weer anders. De euforie nam na de race niet significant toe, terwijl de angst afnam en de pijn sterk toenam. Twaalf van de 36 deelnemers meldden een ‘runner’s high’ tijdens de wedstrijd, tegenover 19 die aangaven dit niet te hebben ervaren.

Met andere woorden: een stijging van de endocannabinoïden gaat niet automatisch gepaard met een herkenbaar euforisch gevoel. De ‘runner’s high’ lijkt veeleer een multidimensionaal fenomeen te zijn, waarvan de uiting kan afhangen van de intensiteit, de duur van de inspanning en de context.

Van het endocannabinoïdesysteem tot cannabis: een intrigerende verwantschap

Deze nieuwe gegevens vormen ook een extra stukje van de puzzel in een vraagstuk dat al eerder door Newsweed is onderzocht: de complexe relatie tussen cannabis en duursporten.

In ons vorige artikel over cannabis en trailrunning, we gingen met name in op de getuigenissen van hardlopers die cannabis gebruiken vóór, tijdens of na de inspanning, maar ook op wetenschappelijk onderzoek dat probeert onderscheid te maken tussen effecten op de prestaties en veranderingen in de subjectieve beleving van de inspanning. Sommige onderzoeken die in dit artikel werden aangehaald, suggereerden dat THC de uithoudingsprestaties zou kunnen verminderen en tegelijkertijd de beleving van de inspanning zou kunnen veranderen, terwijl uit andere onderzoeken bij gebruikers een gerapporteerde toename van euforie, ontspanning of plezier tijdens het sporten was waargenomen.

De nieuwe studie, gepubliceerd in BMC Medicine, benadert het onderwerp vanuit een andere invalshoek: het gaat niet over cannabisgebruik, maar over de cannabinoïden die van nature door het lichaam worden aangemaakt.

Dit onderscheid is essentieel. Het bestaan van een biologisch systeem dat gevoelig is voor cannabinoïden betekent niet dat het gebruik van cannabis de runner’s high simpelweg nabootst of versterkt. Integendeel, de nieuwe studie toont aan dat de relatie tussen endocannabinoïden, euforie, angst en pijn verre van lineair is: bij ultramarathonlopers bijvoorbeeld neemt de AEA duidelijk toe, terwijl de euforie niet significant toeneemt.

Een intern cannabinoïdesysteem dat nog lang niet al zijn geheimen heeft prijsgegeven

De resultaten moeten met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. De steekproefomvang is klein, de protocollen voor marathons en ultramarathons zijn niet identiek en verschillende factoren (voeding, tijdstip van de monsters, vermoeidheid, wedstrijdstress of tempo-strategie) konden niet volledig worden gecontroleerd. De psychologische metingen waren bovendien gebaseerd op eenvoudige visuele schalen, die noodzakelijkerwijs beperkt zijn om een toestand die zo complex is als de ‘runner’s high’ te beschrijven.

Het onderzoek toont dus niet aan dat endocannabinoïden op zichzelf verantwoordelijk zijn voor de sensaties die met hardlopen gepaard gaan. Het toont daarentegen wel aan dat hun concentratie zich op een robuuste en gestructureerde manier ontwikkelt tijdens langdurige uithoudingsinspanningen: de AEA neemt continu toe, terwijl de 2-AG pas later lijkt te reageren.

Om hier dieper op in te gaan, verwijzen de onderzoekers met name naar PET-beeldvorming en de gelijktijdige bestudering van andere neurochemische factoren, waaronder dopamine, serotonine, cortisol, oxytocine of BDNF (wat niets te maken heeft met Théo Detienne). Dit herinnert ons eraan dat, zelfs na 230 kilometer, het menselijk endocannabinoïdesysteem waarschijnlijk slechts een stukje is van de enorme biologische puzzel die gepaard gaat met uithoudingsvermogen.