In Zwitserland zorgt de verkoop van cannabis in apotheken ervoor dat het gebruik verandert, zonder dat de frequentie van het gebruik toeneemt

Kan de gereguleerde verkoop van cannabis in apotheken het gedrag van consumenten veranderen zonder dat dit leidt tot een toename van het gebruik?

De eerste resultaten van het Zwitserse onderzoek SCRIPT, uitgevoerd in Bern, Biel en Luzern, geven een eerste antwoord: na zes maanden heeft de legale toegang tot de producten de gebruiksfrequentie vrijwel niet veranderd, maar lijkt deze de overstap naar rookvrije consumptievormen te hebben bevorderd.

Het experiment, uitgevoerd door de Universiteit van Bern met steun van de Universiteit van Luzern, is gebaseerd op een bijzonder interessante opzet: 1 177 deelnemers werden willekeurig verdeeld over een groep die onmiddellijk cannabis in de apotheek kon kopen en een controlegroep die zes maanden moest wachten voordat ze er toegang toe kregen.

De gepresenteerde resultaten zijn echter nog voorlopig. Het rapport dat begin september werd gepubliceerd, is nog niet door vakgenoten beoordeeld en het onderzoek loopt nog tot 2029.

Een Zwitsers experiment opgezet als een gerandomiseerde studie

SCRIPT, wat staat voor Safer Cannabis Research In Pharmacies Trial, maakt deel uit van het Zwitserse proefprogramma mogelijk gemaakt door de herziening van de drugswet. Het doel ervan is de gezondheids- en sociale gevolgen te onderzoeken van een gereguleerde toegang tot niet-medicinale cannabis.

Het geteste model is bewust restrictief. De producten worden zonder winstoogmerk verkocht in negen apotheken (vijf in Bern, één in Biel en drie in Luzern) en hun gehalte aan THC mag niet hoger zijn dan 20%. De aankopen zijn bovendien beperkt tot maximaal 2 gram THC per transactie en 10 gram per maand. De verpakkingen zijn neutraal en reclame is verboden.

Het project is dus niet bedoeld om een klassieke commerciële markt na te bootsen. De apotheken vervullen ook een adviserende rol op het gebied van risicobeperking, met name wat betreft consumptiepatronen en het stoppen met roken.

De onderzochte populatie bestaat uit mensen die al regelmatig cannabis gebruiken. De gemiddelde leeftijd bedraagt 34 jaar en 78% van de deelnemers is man. Bij aanvang van het onderzoek gaf 52% aan dagelijks te gebruiken en bijna 48% wekelijks.

Geen zichtbare toename van de gebruiksfrequentie

Dit was een van de centrale vragen van het experiment: leidt het vergemakkelijken van de toegang tot legale en gecontroleerde producten tot vaker gebruik?

Na afloop van de eerste zes maanden kon SCRIPT een dergelijk fenomeen niet vaststellen.

De frequentie van het gebruik is in beide groepen licht veranderd, maar de onderzoekers beschouwen de verschillen tussen beide groepen als verwaarloosbaar. Met andere woorden: de toegang tot apotheken heeft geen waarneembaar effect gehad op de frequentie waarmee de deelnemers cannabis gebruiken.

Deze bevinding is belangrijk, maar moet binnen de beperkingen van het experiment worden geïnterpreteerd. De gerekruteerde personen waren al regelmatige gebruikers voordat ze aan het onderzoek deelnamen. SCRIPT laat dus niet toe om te bepalen of een vergelijkbaar model, toegepast op de gehele bevolking, het aantal nieuwe gebruikers zou beïnvloeden.

De verandering komt vooral tot uiting in de manier van gebruik

Het zijn de consumptiepatronen waar de verschillen veel duidelijker zichtbaar worden.

Aan het begin van het experiment gaf 78 % van de groep die onmiddellijk toegang had tot apotheken aan uitsluitend cannabis te roken. Zes maanden later was dit aandeel gedaald tot 58 %.

Tegelijkertijd namen de rookvrije vormen, met name verdampen en oraal geconsumeerde producten, evenals het ‘dual use’, waarbij gerookte en rookvrije producten worden gecombineerd, aan populariteit gewonnen.

De controlegroep vertoonde in dezelfde periode veel minder verandering. Volgens de onderzoekers wijst dit verschil erop dat de gereguleerde toegang tot apotheken heeft bijgedragen aan de waargenomen verandering.

Dit betekent echter niet dat de deelnemers zijn gestopt met gebruiken. Het percentage mensen dat was gestopt, was in beide groepen vergelijkbaar. Het waargenomen effect heeft dus meer te maken met de manier van consumeren dan met het gebruik zelf.

Deze ontwikkeling is voor de onderzoekers bijzonder interessant omdat het inademen van rook een van de gezondheidsrisico’s is waarop SCRIPT zich richt. Het experiment koppelt namelijk de toegang tot verschillende producten aan advies dat de deelnemers naar mogelijk minder risicovolle praktijken leidt.

Bloemen blijven veruit het populairst

Deze diversificatie heeft de traditionele producten echter niet van de troon gestoten. Na zes maanden gaf 87% van de deelnemers met toegang tot apotheken aan de door het onderzoek aangeboden cannabisbloemen te hebben gebruikt. 61% had de e-liquids met THC (dit is inderdaad een mengsel van PG/VG, 20% THC en 10% CBD, en geen vape-pen), 55% de harsen en 24% de tincturen.

Wat de verkoopvolume betreft, vertegenwoordigen bloemen ongeveer 65% van de verkochte producten, tegenover 21% voor e-liquids, 11% voor harsen en slechts 3% voor tincturen.

De THC-e-vloeistof die in het SCRIPT-onderzoek werd aangeboden

De toegang tot de gereguleerde markt heeft overigens de illegale markt niet volledig vervangen. Na zes maanden haalden de leden van de toegestane groep nog steeds 40 % van hun rookproducten via die markt, tegenover 51 % via het onderzoek.

Dit resultaat is des te interessanter omdat SCRIPT een relatief strikt prijsbeleid hanteert. De prijzen volgen die op de illegale markt, waaraan een gesimuleerde belasting wordt toegevoegd, die met name bedoeld is om de adviesdiensten in de apotheek te financieren.

De apotheek over het algemeen goed ontvangen

Een andere conclusie van SCRIPT betreft de acceptatie van het distributiemodel. Na zes maanden vond 87 % van de deelnemers in de geautoriseerde groep de winkelervaring in de apotheek prettig. 71% gaf aan tevreden te zijn over het ontvangen advies en 79% vond dat er voldoende anonimiteit en vertrouwelijkheid was gewaarborgd.

Uit de gelijktijdig uitgevoerde kwalitatieve interviews kwamen verschillende terugkerende argumenten naar voren: constante kwaliteit van de producten, kennis van de samenstelling ervan, een veilige aankoopomgeving en de mogelijkheid om niet langer een beroep te hoeven doen op de illegale markt.

Ook het apotheekpersoneel kijkt over het algemeen positief terug op de ervaring. De ondervraagde medewerkers beschreven de deelnemers met name als geduldig, open en goed geïnformeerd. Sommigen legden ook uit dat de gesprekken hadden bijgedragen aan een verandering in hun eigen beeld van de consumenten.

De rol van de apotheek reikt dus verder dan die van een louter distributiepunt: deelnemers kunnen er informatie krijgen over de producten, gebruikspatronen, tabak en nicotine of andere gezondheidsonderwerpen.

De illegale markt roept ook vragen op over de informatie over THC

Een van de meest opvallende bevindingen van het rapport komt ten slotte naar voren in de analyse van monsters afkomstig van de illegale markt.

De onderzoekers hebben de THC-concentratie die door de deelnemers werd geschat, vergeleken met de daadwerkelijk in het laboratorium gemeten waarde. Van de 69 geanalyseerde monsters kwam bij slechts één de opgegeven schatting overeen met de gemeten concentratie.

Deze discrepantie onderstreept een fundamenteel verschil tussen de gereguleerde markt en de zwarte markt: de mogelijkheid om de samenstelling en de sterkte van het gekochte product nauwkeuriger te kennen.

Resultaten die niet mogen worden geëxtrapoleerd naar de gehele Zwitserse bevolking

De auteurs benadrukken zelf de beperkingen van hun onderzoek.

SCRIPT omvat uitsluitend volwassenen die al regelmatig cannabis gebruiken. Het onderzoek kan dus niet rechtstreeks het effect van regulering op het eerste gebruik bij jongeren of bij mensen die geen cannabis gebruiken, meten. Het onderzoek is evenmin bedoeld om vast te stellen of een apotheeksysteem op grote schaal de illegale markt zou kunnen doen verdwijnen of sterk zou kunnen terugdringen.

Bovendien zijn de in september 2026 gepresenteerde gegevens nog voorlopig en zijn ze niet onderworpen aan het gebruikelijke peer-reviewproces.

Ze geven niettemin een eerste beeld van een zeer strak gereguleerd model van cannabisregulering: binnen deze groep van regelmatige gebruikers ging zes maanden toegang via de apotheek niet gepaard met een toename van de gebruiksfrequentie, terwijl er wel een verschuiving naar rookvrije vormen werd waargenomen.

De Zwitserse ervaring biedt dus nog geen uitsluitsel over alle vragen rond een toekomstige regulering. Het begint daarentegen wel concrete gegevens op te leveren over wat een model oplevert dat gereguleerde verkoop, productcontrole, belastingheffing en risicobeperking combineert – precies de parameters die de Zwitserland momenteel tracht te documenteren alvorens de verdere koers van haar cannabisbeleid vast te stellen.